معرفی مطالعه طولی سلامت سالمندی نیشابور (Nelsa)

دنیا در آستانه یک تغییر مهم دموگرافیکی است از ابتدای تاریخ بشری همواره شمار کودکان از سالمندان فراتر بوده اما این امر طولی نخواهد کشید و در بسیاری از مناطق دنیا عکس آن رقم خورده یا خواهد خورد که در نتیجه کاهش بارز باروری و افزایش چشمگیر امید به زندگی همچنان تداوم داشته و تسریع خواهد شد. پیش بینی شده است شمار افراد 60 سال به بالا از حدود 900 میلیون نفر در سال 2015 به 1/2 میلیارد نفر تا سال 2050 برسد. گذار اپیدمیولوژیک بیماری ها باعث شده است که بیماری‎های غیر واگیر جایگزین بیماری‎های عفونی شده که غالبا افراد سالمند را درگیر می‎کند، علاوه بر آن ، عوامل خطری نظیر سیگار کشیدن، فشارخون بالا، کلسترول بالا، چاقی و عدم فعالیت فیزیکی که مرتیط با این بیماری هاست از فراوانی بالایی در افراد مسن برخورداراست عواملی خطری که که همگی قابل پیشگیری و یا کنترل هستند.

بسياري از زنان و مردان سالمند از نظر اقتصادي غير مولد و مصرف‎كننده هستند و از نظر اجتماعي تنها و منزوي و از نظر سلامتي مبتلا، يا در معرض خطر ابتلای به بيماري‎هاي مزمن و عوارض آن‎ها هستند . اختلالات حركتي، زوال فكر، حوادث، افسردگي و بيماري‎هاي قلبي، ريوي از معضلات مهم آنهاست و به دليل همين مشكلات و حمايت‎هاي اجتماعي، عاطفي و مالي ناكافي به خصوص در ميان اقشار كم درآمد جامعه، سالمندان، زندگي بسيار نامطلوبی را تجربه مي‎كنند. به نظر می‎رسد سالمندان به دلیل کهولت و کاهش توانایی‎هایشان و هم این که از اقشار آسیب‎پذیر جامعه محسوب می‎شوند بایستی تحت توجه و حمایت‎های لازم قرار گیرند و نیازهای آنان در ابعاد جسمی، اجتماعی و روانی مورد ارزیابی و بررسی قرار گیرد. حال با توجه به روند صعودی شمار سالمندان در نتیجه توفیقات بشر در افزایش امید به زندگی در دهه‎های اخیر، این سوالات مطرح است که ایا این افزایش سن دوره طولانی‎تر سلامتی، تندرستی و کارآمدی را هم به‎همراه خواهد داشت؟ یا بر عکس افزایش بیماری ناتوانی و وابستگی را بدنبال خواهد داشت؟ سالمندی چه تاثیری بر هزینه‎ها و زندگی اجتماعی خواهد داشت؟ آیا می‎توان با برنامه‎‎ریزی ساختار مناسب برای رویارویی با سالمندی را فراهم آورد بطوریکه آن را توام با تندرستی و سلامت نمود؟

بسیاری از تحقیقات سالمندی تا همین اواخر معطوف به برخی جنبه‎های خاص سالمندی مانند بررسی عوامل خطر یا بررسی شیوع/بروز بیماری‎های دوران سالمندی بوده‎اند که اکثرا بصورت مقطعی یا بصورت مطالعات طولی با دوره پیگیری کوتاه مدت بوده‎اند. از آنجایی که پیری فرایندی دینامیک می‎باشد بالطبع این مطالعات مقطعی یا طولی کوتاه مدت در بررسی این فرآیند محدودیت دارند.

مطالعات کوهورت آینده نگر نوعی طرح اپیدمیولوژیک هستند که بدلیل توانایی شان در اندازه گیری رویداد مواجهه قبل از رخداد پیامد و ارزیابی تعداد زیادی مواجهه و پیامد در یک مطالعه دارای ارزش زیادی هستند . مطالعات آینده نگر بر مبنای جمعیت ارزش علمی خود را برای ارزیابی مواجهه های درونی و بیرونی در ارتباط با " سالمندی سالم " ، پیامدهای روانی – اجتماعی و بیماری نشان داده اند. اما تعداد مطالعات کوهورت وسیع که بتوانند ارتباطات بین مواجهه های متعدد و مراحل گذار و پیش بینی " سالمندی سالم" را ارزیابی کنند اندک هستند. مطالعات طولی سالمندی با ارزشی در سراسر دنیا بانجام رسیده یا در حال انجام هستند که برخی گروه سنی 60-65 سال و بالاتر را شامل نموده اند و اخیرا برای بررسی بهتر فرآیند چند جانبه و دینامیک سالمندی مطالعات گروه سنی میانسال 45-50 سال و بالاتر را شامل نموده اند. در مطالعات اولیه سالمندی تاکید بر فرایند بیماری، پذیرش در موسسات سالمندی و میرایی بوده است اما این مطالعات با شامل نمودن افراد بالاتر از 65 سال به بررسی سالمندی در افراد سالمند پرداحته اند مانند (e.g., Bonn Longitudinal Study on Aging, Baltimore Longitudinal Study on Aging) در حالیکه این مطالعات اطلاعات ذی قیمتی را ارایه نمودند ولی در خصوص ماهیت چند بعدی سالمندی بدلیل ریزش نمونه ها ضعف داشته اند. مطالعات ارزشمندی چون

  • HRS; The Health and Retirement Study
  • MIDUS; Midlife in the United States
  • ELSA; The English Longitudinal Study of Ageing
  • SHARE; The Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe

توانسته اند توان خود را در بررسی اثرات متقابل عوامل درونی و بیرونی مرتبط با پیامدهای مرتبط با سلامت در سالمندی نشان دهند اما چند رشته ای نبودن و تمرکز بعضا روی جمعیت سالمند از محدودیتهای انان بوده است. هم چنین مشکلات نمونه‎گیری که اغلب افراد مسن‎تر بیش شماری شده‎اند ریزش را بدلیل مرگ و میر بالا در گروه‎های سنی بالاتر افزایش می‎دهد. ار طرف دیگر فقدان بیوبانک و بررسی‎های ژنتیکی ‎نیز در بسیاری از این مطالعات بجشم می خورد.

پیشرفت در علوم زیستی (ژنتیک، اپی ژنیک، و متابولمیک)، انفورماتیک و تحقیقات حیطه سلامت جامعه چهره پژوهش در سلامت را تغییر داده است و باعث شده است که مطالعات طولی حیطه سالمندی نیز به سمت "چند رشته ای" بودن و دخیل نمودن علوم زیستی و پیشرفتهای نوین در امز تحقیقات جمعیتی پیش رود. مطالعات طولی جدید در حیطه سالمندی باید به گونه ای طراحی شوند که بتوانند به مطالعه عوامل بیولوژیکی (بخصوص ژنتیکی و اپی ژنیکی)، جسمانی ، روانی و شیوه زندگی درافراد بپردازند که در کنار حجم نمونه بزرگ توان آماری کافی برای نشان دادن ارتباطات پیچیده و نیز مواجهه و پیامدهای نادر را نیز داشته باشند . مطالعات اندکی در سراسر دنیا اخیرا طراحی شده اند مانند" مطالعه طولی سالمندی کانادا" (CLSA) ، که نمونه های مکرر بیولوژیکی در فواصل زمانی را در پروتکل خود گنجانده اند و بدینوسیله قادر خواهند بود تا نقش تغییرات بیومارکرها را در طول زمان در پروسه سالمندی بررسی نمایند و اثرات متقابل این تغییرات را با تغییرات جسمی، اقتصادی، اجتماعی روانی که پیامدهای منفی و مقبت سلامتی دارند را ارزیابی نمایند این امر باعث می شود تا بررسی جامع تری از پدیده سالمندی صورت پذیرد و راه ا برای رویارویی با آن و برنامه ریزی برای داشتن جامعه ای متناسب با نیازها و شرایط سالمندان و داشتن سالمندانی سالم هموار گردد.

جمعيت ایران نیز به سرعت به سمت پيري مي‎رود، بر اساس آخرین آمار منتشر شده در سال 1390 جمعیت بالاتر از 60 سال ایران در حدود 5 میلیون نفر است. و بر اساس پيش بيني‎هاي سازمان ملل جمعيت بالاي ۶۰ سال در ايران از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۵۰ با رشد ۲۶ درصدي به ۳۳ درصد کل جمعيت (حدود ۲۸ميليون نفر) خواهد رسيد که از نظر سرعت پير شدن رتبه سوم جهان را به خود اختصاص مي‎دهد؛ در حالي که در همان سال (۲۰۵۰) نرخ جمعيت سالمند در کشورهاي جهان ۲۱درصد پيش‎بيني شده است.

مطالعات چندی ابعاد مختلف سالمندی مانند ابعاد اجتماعی، اقتصادی، سلامت روان، سلامت جسمی، را در ایران مورد بررسی قرار داده یا در حال انجام هستند ولی بطور وسیعی به روش مقطعی و با در نظر گرفتن موضوعات محدود بوده یا می‎باشند و بطور جامعی به ارزیابی جنبه‎های مختلف سالمندی با روش شناسی مناسب نپرداخته‎اند در بررسی‎های بعمل آمده تنها دو مطالعه کوهورت سالمندی در ایران در حال انجام است (کوهورت سالمندان امیرکلا و کوهورت سلامت سالمندی بوشهر)که این مطالعات نیز بدلایل حجم نمونه محدود و منطقه جغرافیایی خاص یا با در نظر گرفتن پیامدهای محدود و نه جامع نمی‎توانند پاسخگوی برنامه‎ریزی و سیاست‎گذاری‎های کلان بهداشتی برای ارتقای سلامت سالمندی باشند. بی‎شک بدون اجرای یک تحقیق جامع که کلیه جوانب سالمندی را در برگیرد برنامه‎ریزی صحیحی در راستای رویارویی درست با پدیده سالمندی نخواهد شد. گرچه کشورهای توسعه یافته پیشگام تحقیقات گسترده‎ای در زمینه سالمندی در حال انجام هستند اما تفاوت‎های بارز در سبک زندگی، فرهنگ ساختار اجتماعی، سیستم‎های خدمات رسانی، مراقبتی و درمانی و بهداشتی در کشورهای توسعه یافته ضرورت انجام پژوهش‎های جامع و کاربردی مطابق شرایط این کشورها را نشان می‎دهد. لذا بدلایل ذکر شده "مطالعه طولی سالمندی ایران" (Iranian Longitudinal Study on Ageing; IRILSA) که بخش سالمندی کوهورت ملی پرشین (PERIAN-Elderly, www.persiancohort.com) می باشد ، با در نظر گرفتن جمعیت 50 سال و بالاتر، با هدف بررسی چگونگی تغییرات سلامت و تندرستی در طول فرآیند سالمندی و نیز سنجش نیازهای مختلف سالمندان در گذار از مراحل مختلف از میانسالی تا سالمندی در ایران طراحی شده است تا با استناد نتایج آن بتوان در جهت ارتقای سلامت و تندرستی سالمندان برنامه‎ریزی مناسبی انجام داد و پیش از آنکه وضعیت هشدار دهنده پدیده سالمندی در ایران روی دهد آمادگی‎ها و تمهیدات لازم را برای روبرو شدن با آن اندیشیده باشیم.

سایت اصلی مطالعه شهر نیشابور واقع در استان خراسان رضوی می باشد که مطالعه در این سایت به "مطالعه کوهورت سالمندی نیشابور" (Neyshabour Longitudinal Study on Ageing; NeLSA) مشهور می باشد.