مطالعه طولی سالمندی ایران - پرشین سالمندی
Iranian Longitudinal Study on Ageing
IRILSA-Persian E
سایت اصلی مطالعه
نیشابور(NeLSA)
محل انجام مطالعه
در حال حاضر اولین نقطه شروع کوهورت پرشین سالمندی شهرستان نیشابور واقع در تقریبا 120 کیلومتری مشهد مرکز استان خراسان رضوی –شمال شرق ایران خواهد بود و مرکز مطالعه برای اینکار تجهیز کامل شده است. نقاط دیگری در سایر استان های کشور در آینده به کوهورت پرشین سالمندی خواهند پیوست.
شکل 1- موقعیت جغرافیایی شهرستان نیشابور واقع در خراسان رضوی
مروری بر تاریخچه نیشابور:
نیشابور، شهری در استان خراسان رضوی، و دومین شهر بزرگ استانهای خراسان پس از مشهد است. در دامنههای بلندیهای بینالود در شمالشرق ایران جای گرفته، از مهمترین مراکز تاریخی، گردشگری، صنعتی برای کشور و منطقه میباشد و همچون نمادی از تاریخ و فرهنگ ایران نامبرده میشود.
>شهر نیشابور برپایهٔ سرشماری همگانی 1395، 264٬375 نفر؛ بخش مرکزیاش، ۳۱۹٬۵۷۶ نفر؛ و همهٔ شهرستان 451,780 نفر جمعیت دارد. جایگاه تاریخی نیشابور در خراسان در فرآیندی گامبهگام با مشهد از دورهٔ صفویان جایگزین شدهاست. شکوفایی و پیشرفت همهجانبه ی نیشابور و منطقه ی آن (ربع نیشابور)، دوره ی سدههای میانه تا سلطنت خوارزمشاهیان بوده و در این دوران، همچون یک پایتخت فرهنگی برای ایران شمرده میشود. در سده یازدهم م با ۱۲۵ هزار تن جمعیت، هشتمین شهر بزرگ جهان (بهانگاره ی تمدنهای شناختهشده ی آن زمان) بود. تاریخ نیشابور از دوره ی ساسانیان آغاز میشود و مرکز ساتراپی ابرشهر بودهاست؛ در حدود دهههای میانی سده سومِ میلادی به فرمان شاپور یکم بنیانگذاری یا بازسازی شدهاست. در سال ۶۴۳ میلادی با صلحنامه ی کنارنگ و عبدالله عامر فتح اسلامی به آن درآمد. از ۸۲۱ میلادی تا ۸۷۳ میلادی پایتخت امیرنشین طاهریان بود، سپس پایتختِ نخستین سطلنت سلجوقیان بهدست طغرل گزیده شد
حوزه ی علمی این شهر در عصر زرین اسلامی از بزرگترین مراکز و میهن بسیاری از دانشمندان، شاعران، صوفیان و دیگر بزرگان بهشمار میرفته و آن را از بزرگترین مراکز تمدن و فرهنگ اسلامی بهویژه در عصر سلجوقیان میدانند. در این دوران، از مهاجرانی از بیشتر ولایتهای خلافت عباسیان میزبانی میکرده که این روند تا براندازی سلطنت خوارزمشاه، گسترده و پیوسته بودهاست.
آنچه از نیشابور کهن مانده، منطقهای به نام کُهَندِژ در جنوب شهر کنونی است. نخستین پژوهشهای باستانشناسی در آن، از سالهای ۱۹۳۵ و ۱۹۴۷ بهدست موزه متروپولیتن نیویورک آغاز شد و تا کنون پیوسته و ناپیوسته انجام میگیرد. برپایه پژوهشهای تازهتر، این منطقه در هزاره سوم پیش از میلاد، وابستگیهای بازرگانی با دره سند و بینالنهرین داشته؛ از این رو، پیشینه ی شهرنشینی در منطقه ی نیشابور، به پیش از دوره ساسانی و سده سومِ میلادی برمیگردد و آن را کهنترین منطقه ی باستانی در خراسان بزرگ میدانند که هنوز سکونتپذیر است.
مسافت این شهر از راه جاده ۴۴ با مشهد ۱۲۴ ک. م، تا تهران ۷۶۸ ک. م است. باجگیران نزدیکترین گذرگاه مرزی و عشقآباد با فاصله ی حدود ۱۹۰ کیلومتر، نزدیکترین پایتخت یک کشور به آن است. از ۱ مرداد ۱۳۳۵/ ۲۳ ژوئیه ۱۹۵۶ به راهآهن سراسری ایران پیوست. اقتصاد شهرستان نیشابور برپایه ی کشاورزی-دامپروری، بازرگانی و برخی صنایع دستی و کارخانهای استوار است. کاریزها (محلّی: قنات)، مهمترین منبع آبیِ کهن آن است که امروزه نیز کموبیش اهمیت دارند.
دو روز ۲۵ فروردین و ۲۸ اردیبهشت در تقویم رسمی ایران، به نام دو تن از برجستگان جهانی اهل نیشابور، فریدالدین عطار و عمر خیام نامگذاری شدهاست. رسانههای ویژه ی نیشابور دربرگیرنده ی چند وبگاه خبرگزاری و هفتهنامههای صبح نیشابور و خیامنامه است.
هنرهای سفالگری، قالیبافی و فیروهتراشی در نیشابور برجستگی کهن دارند/داشتهاند. آثار یافتشده از نیشابور کهن که بیشتر آنها سفال است، در موزههایی مانند موزه ی سفالینه ی تهران، موزه ی هنر کلانشهر نیویورک و موزه ی هنر شهرستان لسآنجلس نگهداری میشود و بخشی از آنها در دیگر موزههای گوناگون ایران و جهان پراکندهاست.
شهرستان نیشابور ویژگیهای اقلیمی فلات مرکزی ایران را دارد (دشتهایش آبوهوای نیمهصحرایی ملایم)؛ در زمستانها نسبتاً سرد و در تابستان معتدل است. با میانگین بالای °۱۳٫۹، پایین °۷٫۱ و بیشینه ی °۲۲٫۵ از منطقههای سرد استان بهشمار میآید. دی سردترین و تیر گرمترین ماه در سالانه ی نیشابور است.